Z ORGANIZACJI SAMORZĄDOWYCH 

20 czerwca - zakończył się XVIII Kongres Gmin Wiejskich i XXXII Zgromadzenie Ogólne Związku Gmin Wiejskich RP.

Na uroczystości przyjechało ponad 700 osób przedstawicieli administracji publicznej, świata polityki oraz nauki. Najważniejszym celem wydarzenia jest niezmiennie potrzeba jednoczenia sił gmin z obszarami wiejskimi. Podczas Zgromadzenia Ogólnego Przewodniczący przedstawił sprawozdanie z działalności Zarządu Związku za 2017 rok. Dariusz Strugała, Skarbnik organizacji zreferował sprawozdanie z działalności finansowej. Jacek Czarnecki, Przewodniczący Komisji Rewizyjnej ZGW RP omówił sprawozdanie komisji. Delegaci jednogłośnie podjęli uchwałę w sprawie udzielenia absolutorium dla Zarządu za działalność w 2017 roku. Osią dyskusji pierwszego dnia Kongresu Gmin Wiejskich były zagadnienia związane z przyjętymi i planowanymi zmianami legislacyjnymi, istotnymi dla realizacji gminnych zadań.

Gorącą dyskusję wywołał temat obniżki wynagrodzenia samorządowców. Uczestnicy Kongresu dyskutowali też o kodeksie wyborczym. Podobnie jak w latach ubiegłych integralnymi częściami pierwszego dnia Kongresu były: IV Forum Skarbników Gmin Wiejskich oraz II Forum Radnych i Przewodniczących Rad Gmin Wiejskich. Te wydarzenia to wyjście naprzeciw oczekiwaniom sygnalizowanym z gmin wiejskich. Ich celem jest pogłębienie wiedzy, nawiązanie współpracy i wypracowanie rekomendacji, które będą przyjęte przez wszystkich uczestników Kongresu.

Na zakończenie obrad Zgromadzenie przyjęło stanowiska:

  • W sprawie oświaty

  • W sprawie finansów samorządów w świetle proponowanych zmian w ustawie o finansach publicznych ze szczególnym uwzględnieniem art. 243

  • W sprawie zmian prawa dot. podziału i zmiany granic gmin

  • W sprawie podatku VAT dotyczących realizacji przedsięwzięć w sferze odnawialnych źródeł energii (OZE)

22 czerwca - odbyło się posiedzenie zarządu Związku Miast Polskich. Podczas posiedzenia, które odbyło się w Kartuzach, członkowie Zarządu ZMP rozmawiali m.in. o komisyjnym projekcie ustawy Kodeks wyborczy oraz rządowym o odpadach.

Zarząd ZMP pozytywnie zaopiniował rządowy projekt o zmianie ustawy o odpadach. Wprowadzane zmiany mają, zdaniem projektodawców, pomóc w rozwiązaniu nielegalnego postępowania z odpadami. Polegają przede wszystkim na zaostrzeniu procedury uzyskania pozwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gospodarowania odpadami, w szczególności niebezpiecznymi lub takimi, którymi nieprawidłowe gospodarowanie powoduje ryzyko dla zdrowia i życia ludzi oraz środowiska. Zmiany w postaci wprowadzenia obowiązku posiadania zabezpieczenia roszczeń czy prawa własności do terenu uznano za słuszne. Często wykonanie zastępcze ((czyli usunięcie i zagospodarowanie porzuconych odpadów) przez JST jest bardzo kosztowne. Zapisy te pozwolą po pierwsze na dotarcie do posiadacza odpadów, a po drugie na pokrycie tych kosztów z ustanowionego zabezpieczenia. Wątpliwe wydaje się jednak ograniczenie dopuszczalnego okresu magazynowania odpadów z 3 lat do 1 roku, ze względu na to, czy faktycznie przyczyni się to do wyeliminowania nieuczciwych działań, w tym pożarów. Jeżeli ktoś zakładał działalność w nieuczciwym celu, to ta zmiana nie mu w tym nie przeszkodzi. W przypadku uczciwych przedsiębiorców może spowodować jednak wzrost kosztów prowadzenia działalności, co w konsekwencji negatywnie odbije się na cenach za zagospodarowanie odpadów. Członkowie Zarządu podkreślali, że projektowana zmiana ustawy zaostrza przepisy dotyczące działalności związanej ze zbieraniem i przetwarzaniem odpadów, pomija natomiast inne bardzo istotne kwestie związane z gospodarką odpadami, na które należy zwrócić uwagę, a mianowicie - normy odorowe, definicję „instalacji” i i pozwolenia wodnoprawne.

Pozytywną opinię przedstawiciele miast wydali także na temat projektu ustawy o zmianie ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, który przewiduje zmiany dotyczące wzmocnienia służb kontrolnych wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska. W projektowanej ustawie planowane są również zmiany do ustawy o odpadach dotyczące m.in. zaostrzenia kontroli transportujących odpady. Skutkiem kontroli będzie nałożenie na starostę dodatkowego obowiązku, tj. wyznaczenia strzeżonego parkingu, na który kierowany będzie zatrzymany przez organy kontroli państwowej pojazd wraz z odpadami. I te przepisy rodzą kontrowersje wśród samorządowców. Reprezentanci miast proponują, aby lokalizację specjalnych parkingów, na które będą kierowane pojazdy z odpadami (w tym niebezpiecznymi), wyznaczał marszałek województwa, ale w uzgodnieniu ze starostami.

Zarząd ZMP pozytywnie zaopiniował ponadto projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (obniża VAT na energię odnawialną przy instalacjach prosumenckich z 23 na 8%), a także rządowy projekt o zmianie ustawy niektórych ustaw w celu poprawy skuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych.

W trakcie posiedzenia dyskutowano także na temat problemów związanych ze zmianą rozporządzenia dotyczącego zasad wynagradzania pracowników samorządowych. Przypomniano, że organizacje samorządowe złożyły u Prezydenta RP, wniosek o skierowanie rozporządzenia do Trybunału Konstytucyjnego. Obecnie Kancelaria Prezydenta analizuje aspekty prawne wniosku, w tym argumenty zawarte w trzech opiniach prawnych do niego załączonych. Związek Miast Polskich udostępnił wszystkim miastom członkowskim informację prawną przedstawiającą różne scenariusze postępowania po wejściu w życie rozporządzenia wraz z analizą możliwych ryzyk związanych z wyborem każdej z opcji. Do Biura ZMP napływają informacje o podejmowanych przez miasta decyzjach, wśród których najczęstszym rozwiązaniem jest skierowanie projektu stosownej uchwały do rady miasta, a po rozpatrzeniu projektu przez radę, jego odrzucenie.

8 czerwca - Strona samorządowa Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego zwróciła się do Prezydenta RP, Andrzeja Dudy o skierowanie w trybie art. 191 ust. 1 pkt. 1, w związku z art. 188 pkt. 3 Konstytucji RP, do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o zbadanie zgodności z Konstytucją, Europejską Kartą Samorządu Lokalnego, ustawą o pracownikach samorządowych oraz ustawą o Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja br. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych.

We wniosku Wojciech Długoborski, współprzewodniczący KWRiST działając w imieniu wszystkich korporacji samorządowych wchodzących w skład Komisji, w tym także w imieniu ZGW RP podkreśla, że zarówno zawartość, kontekst jak i sposób postępowania w tej sprawie jest głęboko sprzeczny z zasadami pomocniczości, decentralizacji oraz samodzielności samorządu terytorialnego, stanowiącymi w Konstytucji RP podstawy ustroju państwa. W ocenie samorządów zrzeszonych w Związku Miast Polskich, Unii Metropolii Polskich, Związku Gmin Wiejskich RP i Związku Województw RP wspomniane rozporządzenie:

  • jest niezgodne z delegacją zawartą w art. 37 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych, co narusza postanowienie art. 92 Konstytucji RP,

  • jest niezgodne z zasadami ustalania wynagrodzeń pracowników samorządowych, określonymi w art. 1 oraz art. 37 ust. 2 i 3 ustawy o pracownikach samorządowych,

  • jest niezgodne z zasadami określonymi w art. 6 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, a przez to także z art. 9 Konstytucji RP,

  • powoduje bez żadnego merytorycznego uzasadnienia radykalne pogorszenie sytuacji płacowej pracowników przy niezmienionym zakresie ich obowiązków i odpowiedzialności, co jest niezgodne z art. 24 Konstytucji RP,

  • zostało wydane w sposób niezgodny z przepisami ustawy o Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, regulującymi tryb jej pracy, co stanowi równocześnie naruszenie art. 4 ust. 6 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego.

5 czerwca - w Warszawie polscy samorządowcy przedstawili delegacji Komitetu Monitorującego Przestrzeganie Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego zarzut drastycznego złamania art. 6 Karty poprzez działania, bezprawnie ingerujące w samodzielność JST dotyczące kształtowania wynagrodzeń samorządowców. To nie jeden przykład nieprzestrzegania EKSL w naszym kraju. Przedstawiciele Związku Miast Polskich – Andrzej Porawski, dyrektor Biura ZMP i Marek Wójcik, pełnomocnik Zarządu ZMP ds. legislacyjnych zwrócili uwagę, że problemy z przestrzeganiem przez Polskę EKSL dotyczą artykułów - 4, 6 i 9.

Artykuł 4 EKSL mówi o tym, że kompetencje przyznawane społecznościom lokalnym powinny być w zasadzie całkowite i wyłączne, a społeczności te powinny być konsultowane w trakcie opracowywania planów i podejmowania decyzji. Artykuł 4 EKSL mówi o tym, że kompetencje przyznawane społecznościom lokalnym powinny być w zasadzie całkowite i wyłączne, a społeczności te powinny być konsultowane w trakcie opracowywania planów i podejmowania decyzji.

Artykuł 6 EKSL stanowi, że społeczności lokalne powinny móc samodzielnie ustalać wewnętrzną strukturę administracyjną, tworząc jednostki dostosowane do specyficznych potrzeb i umożliwiające skuteczne zarządzanie. Natomiast w Polsce liczne ustawy i akty wykonawcze narzucają gminom i powiatom sztywne rozwiązania organizacyjne.

Samorządowcy zgłosili także powtarzające się naruszanie art. 9 EKSL. Chodzi o prawo społeczności lokalnych do posiadania własnych, wystarczających zasobów finansowych, którymi mogą swobodnie dysponować w ramach swoich uprawnień. Wysokość tych zasobów powinna być dostosowana do zakresu uprawnień przyznanych przez prawo; cześć ich ma pochodzić z opłat i podatków lokalnych. Tymczasem zasoby te są niewystarczające. W latach 2006-2007 nastąpiły zmiany prawne (ustawa o PIT), które spowodowały znaczne osłabienie finansów gmin, bez rekompensaty i zmniejszenia zakresu zadań. Kolejne zadania są przekazywane bez wystarczających środków finansowych. Wysokość podatków ustala ustawa i minister finansów, a samorząd może wprowadzić jedynie ulgi i zwolnienia.

25 maja - w Warszawie obradował Zarząd Związku Miast Polskich, m.in. nad projektem ustawy o ułatwieniach w przygotowaniu inwestycji mieszkaniowych oraz nad projektem ustawy o pomocy państwa w ponoszeniu wydatków mieszkaniowych w pierwszych latach najmu mieszkania. Obydwa projekty są rządowe.

Zarząd ZMP w Warszawie uzależnił podjęcie pozytywnego stanowiska w sprawie nowej wersji rządowego projektu ustawy o ułatwieniach w przygotowaniu inwestycji mieszkaniowych od uwzględniania zgłoszonych uwag. Doceniając dotychczas wprowadzone zmiany postulowane przez ZMP, samorządowcy z miast nie zgadzają się jednak na psucie przestrzeni i budowanie byle gdzie, a nie w dobrych, wyznaczonych przez miasta, lokalizacjach. Obecny projekt ma wciąż wiele mankamentów. Ważna dla jakości zagospodarowania przestrzeni jest niesprzeczność podejmowanych działań inwestycyjnych ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy (art. 6). Ten sam przepis mówi jednak, że lokalizację inwestycji ustala się niezależnie od istnienia lub ustaleń MPZP. Poza tym opisana procedura nie jest możliwa do pełnego przeprowadzenia (wraz z podjęciem uchwały przez radę gminy) w ciągu 60 dni. Zastrzeżenia dotyczą także m.in. następujących spraw: niejasnego sformułowania, co znaczy stan zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w gminie, standardów lokalizacji i realizacji inwestycji mieszkaniowych, obciążeń nakładanych na właścicieli nieruchomości, nienormatywnych dróg czy uzależnienia wysokości budowanych obiektów od liczby mieszkańców w gminie.

Podobny warunek, dotyczący pozytywnej opinii, członkowie Zarządu Związku postawili w sprawie rządowego projektu ustawy o pomocy państwa w ponoszeniu wydatków mieszkaniowych w pierwszych latach najmu mieszkania. Ze względu na dużą liczbę krytycznych uwag z miast postulują ich uwzględnienie i wnioskują o przesunięcie w czasie przyjęcia tej regulacji.

25 maja - z okazji przypadającego 27 maja Dnia Samorządu Terytorialnego przedstawiciele organizacji samorządowych skierowali apel do Prezydenta RP, Andrzeja Dudy, o podjęcie niezbędnych działań dla przeciwdziałania recentralizacji i osłabiania samorządu terytorialnego. Czytaj więcej ...

24 kwietnia - Rada miasta Piła podjęła uchwałę o zaskarżeniu do Trybunału Konstytucyjnego przepisów ustawy z 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 2180). Chodzi o nowelizację, która odebrała gminom kompetencję w zakresie zatwierdzania taryf opłat za wodę i ścieki i przekazała ją regulatorowi funkcjonującemu w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa państwowego – Wody Polskie. Rada miasta Piły uzasadnia, że domaga się stwierdzenia niezgodności przepisów z Konstytucją m.in. z powodu pominięcia zasady rozpatrywania projektu ustawy w trzech czytaniach sejmowych, z powodu naruszenia zasad poprawnej legislacji, z powodu złamania zasad dialogu społecznego i ze względu na naruszenie procedur. – Przepisy wykraczają poza granice ingerencji ustawodawcy w samodzielność gminy – czytamy w uzasadnieniu uchwały.

Władze Piły zwracają uwagę, że Wody Polskie dostały kompetencje nadzorcze w oparciu o kryterium celowości, a w Konstytucji zawarty jest zapis, że nadzór nad samorządem terytorialnym może być sprawowany wyłącznie w oparciu o kryterium legalności. Wprowadzeniu zewnętrznego, centralnego regulatora od początku towarzyszył duży opór samorządów i spółek komunalnych. Obawiały się one zbyt daleko idących ingerencji w ich politykę cenową i cięcia kosztów w myśl głośno akcentowanej przez rządzących zasady, że reforma gospodarki wodnej nie może odbić się na portfelach Polaków. Wskazywano, że polityka nadmiernych obniżek może odbić się rykoszetem na samorządowych budżetach. Niższe przychody ze sprzedaży wody po nieadekwatnie niskiej cenie zaszkodzą samorządom, bo będą one musiały dopłacać do nierentownej działalności spółek. W efekcie mieszkańcy i tak zapłacą, tylko że nie w cenie wody, bo straty przedsiębiorstwa pokryją po prostu z budżetu miasta.

17 kwietnia - w siedzibie Ministerstwa Środowiska odbyło się spotkanie konsultacyjne poświęcone projektowi ustawy o Polskiej Agencji Geologicznej. Spotkanie odbyło się na wniosek Związku Gmin Wiejskich RP. Gospodarzem spotkania był Henryk Kowalczyk – Minister Środowiska. Ze strony samorządowej uczestniczyli między innymi Marek Olszewski, Przewodniczący Związku Gmin Wiejskich RP, Leszek Świętalski, Sekretarz Generalny Związku, a także główni interesariusze projektowanej ustawy czyli wójtowie, burmistrzowie i starostowie jednostek, na terenie których prowadzona jest działalność wydobywcza. Ponadto uczestnikami spotkania byli także przedstawiciele związków zawodowych działających w branży geologicznej i wydobywczej. Strona samorządowa – na podstawie stanowiska ZGW RP w sprawie projektu ustawy o Polskiej Agencji Geologicznej przedstawiła swoje negatywne stanowisko w zakresie, w jakim projekt ustawy zakłada modyfikację dotychczasowego sposobu oraz zakresu poboru opłaty eksploatacyjnej pozbawiając gminy w znacznym zakresie dochodów własnych z tytułu tej opłaty.

Przypominamy, że dochody z opłaty są podstawowym źródłem finansowania przez samorządy ujemnych skutków oddziaływania szkodliwości procesów eksploatacyjnych i wydobywczych na mieszkańców, ich środowisko oraz infrastrukturę. Związek przypomina, że projekt ustawy nie został zaopiniowany, co jest wymogiem ustawowym, przez Stronę Samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, a sam zamysł, aby tworzyć nowy organ administracji państwowej kosztem samorządów jest nie do przyjęcia. To zadecydowało o naszej interwencji u Ministra Środowiska i o wniosku zorganizowania spotkania. Przedstawiciele samorządów uczestniczący w spotkaniu w sposób jednoznaczny przedstawili ujemne skutki projektowanych zmian i ich wpływ na budowanie oporu i niechęci mieszkańców dla działalności wydobywczej, a szczególnie inwestycji w tym zakresie. Nadmieniamy, że problem dotyczy niemal wszystkich samorządów, gdyż działalność wydobywcza już dzisiaj prowadzona jest na terenie ponad 1400 gmin, a rozpoznane zasoby surowcowe znajdują się w ponad 2400 gminach. W wyniku spotkania Henryk Kowalczyk, Minister Środowiska zadeklarował ponowne przeanalizowanie zapisów projektu ustawy odnoszących się do samorządów i uwzględnienie naszych głosów w sposób dalece satysfakcjonujący stronę samorządową.

13 kwietnia - w Dąbrowie Górniczej Zarząd ZMP zaopiniował negatywnie otrzymaną wersję specustawy mieszkaniowej. Zarząd Związku jednoznacznie negatywnie zaopiniował otrzymany z Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju projekt ustawy o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących (stanowisko). Zaznaczano jednak, że jest to ocena tej konkretnej wersji projektu, który dostał Związek, gdyż pojawiły się informacje, że regulacja ta już uległa znaczącym modyfikacjom. Prezydenci i burmistrzowie zasiadający w Zarządzie podkreślali, że projekt ten jest korupcjogenny, niszczy planowanie przestrzenne i wprowadza chaos. Bardzo poważnie ingeruje też w chronione Konstytucją RP prawo własności. Drastycznie zmniejsza udział lokalnej społeczności w planowaniu przestrzennym. Zdaniem samorządowców z miast, trzeba upomnieć się o Kodeks Urbanistyczno-Budowlany, który w przeciwieństwie do tej regulacji gwarantował uporządkowanie przestrzeni.

Na tym samym posiedzeniu Zarząd ZMP przyjął stanowisko w sprawie zapowiedzianych przez prezesa Jarosława Kaczyńskiego zmian (obniżek) wynagrodzeń wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) i pozostałych samorządowców. Członkowie Zarządu Związku odcięli się od uprawiania polityki polegającej na formułowaniu populistycznych haseł obliczonych na uzyskanie poklasku wyborców. Reprezentanci miast ocenili obecnie obowiązujący system wynagradzania jako niefunkcjonalny i antymotywacyjny. Opiera się na niezrozumiałych zasadach – miesięczne wynagrodzenie nie może przekroczyć „siedmiokrotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe”. Przypomnieli, że od 2007 roku przeciętna płaca w Polsce wzrosła o ponad 50%. Natomiast wynagrodzenia wójtów, burmistrzów i prezydentów miast nie zmieniły się od 10 lat, a w tym czasie inflacja realnie zmniejszyła je jeszcze o ponad 20%. W wielu miejscach prezydenci miast zarabiają dzisiaj mniej, nie tylko od swoich zastępców czy skarbników, ale i niektórych szefów wydziałów czy jednostek miejskich. Często też wójt kilkutysięcznej gminy zarabia porównywalnie z prezydentami Warszawy, Krakowa czy Poznania, gdzie nie tylko średnie zarobki i koszty życia, ale zakres odpowiedzialności i obciążenie pracą są bez porównania większe. Dlatego Związek domaga się wprowadzenia przejrzystego i racjonalnego systemu wynagrodzeń, uwzględniającego wielkość gminy czy miasta, zakres obowiązków oraz wyniki w zarządzaniu, w którym o wysokości wynagrodzeń swoich burmistrzów, wójtów i prezydentów będą decydowały społeczności lokalne.

10 i 11 kwietnia - w Warszawie odbyło się XXIII Zgromadzenie Ogólne Związku Powiatów Polskich. W trakcie obrad samorządowcy przyjęli aż osiem stanowisk w sprawie:

  • dostępności komunikacyjnej Polski lokalnej;
  • finansowania powiatów;
  • finansowaniu systemu oświaty;
  • nowoczesnej administracji;
  • nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
  • problemów w funkcjonowaniu systemu ochrony zdrowia;
  • w sprawie roli powiatów w ustroju terytorialnym państwa w 20-lecie ich odrodzenia;
  • zwiększenia finansowania działalności warsztatów terapii zajęciowej.

W stanowisku dotyczącym finansowania powiatów czytamy, że ZPP oczekuje pilnego opracowana i wdrożenia nowego systemu dochodów jednostek samorządu terytorialnego. System ten powinien w szczególności:

  • zwiększyć katalog źródeł dochodów jednostek samorządu terytorialnego, w tym wprowadzić partycypację jednostek samorządu terytorialnego w dochodach z podatku VAT i akcyzy;
  • zwiększyć rolę dochodów własnych, w tym zamienić udział w poszczególnych podatkach dochodowych na lokalny podatek dochodowy (tzw. PIT komunalny);
  • przyznać powiatom realne władztwo podatkowe;
  • określić przejrzyste zasady wyliczania dotacji celowych na realizację zadań zleconych;
  • ujednolicić zasady starania się o środki z programów dedykowanych na wsparcie realizacji zadań własnych.

Z kolei w stanowisku dotyczącym dostępności komunikacyjnej Polski lokalnej ZPP docenia przeznaczenie przez Radę Ministrów dodatkowych 500 mln zł na drogi lokalne w ramach nowego Rządowego Programu na Rzecz Rozwoju oraz Konkurencyjności Regionów poprzez Wsparcie Lokalnej Infrastruktury Drogowej. Jednakże zauważa, że:

  • kwota ta jest porównywalna ze środkami zabieranymi w ostatnich latach z Programu rozwoju gminnej i powiatowej infrastruktury drogowej;
  • względnie niewielkie środki (pozwalające na sfinansowanie około 100 inwestycji) powiaty muszą konkurować z gminami;
  • nowy Program został przyjęty w szybkim trybie z bardzo krótkim terminem zgłaszania wniosków, co dało możliwość zgłaszania wyłącznie inwestycji uprzednio przygotowanych;
  • nowy Program ma charakter jednorazowy i jako taki nie pozwala na długoterminowe planowanie rozwoju przy wsparciu zewnętrznych środków.

Natomiast w stanowisku dotyczącym finansowania oświaty ZPP zwraca uwagę na pogarszającą się sytuację finansową oświaty. Wpływ na to ma nie tylko spadająca liczba uczniów (za czym idzie spadek subwencji oświatowej, która jest przekazywana właśnie na ucznia) ale także przerzucanie na samorządu kosztów realizacji tego zadania. Przykładem może być chociażby wprowadzona przez rząd – od 1 kwietnia 2018 r. – podwyżka nauczycielskich wynagrodzeń. „Tegoroczna podwyżka jest kolejną, przy której odpowiedzialność finansowa jest przerzucana na barki samorządów. Co do zasady wzrost kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2018 będzie niewystarczający na pokrycie konsekwencji podwyżki wynagrodzeń nawet w skali całego systemu, a w powiatach – ze względu na sposób podziału środków w sposób szczególnie dotkliwy” czytamy w stanowisku.

Z treścią wszystkich przyjętych przez ZO ZPP stanowisk można zapoznać się tutaj: www.zpp.pl

4 kwietnia - minister edukacji narodowej podpisał rozporządzenie w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli. Zmianie ulegają zasady podziału oddziału klasy I, II i III szkoły podstawowej w przypadku zwiększenia liczby uczniów danego oddziału w trakcie roku szkolnego, ponad liczbę uczniów określoną w przepisach nowelizowanego rozporządzenia (25 uczniów). Doprecyzowano zakres informacji, jakie powinny znaleźć się w arkuszach organizacji publicznych szkół i przedszkoli, w tym, między innymi, wprowadzono zasadę umieszczania w arkuszach organizacji imion i nazwisk nauczycieli. Dookreślono terminy opiniowania i zatwierdzania arkuszy organizacji publicznych szkół i przedszkoli. Rozporządzenie wprowadza także nową regulację stwarzającą możliwość rozszerzenia nazwy publicznej szkoły i publicznego przedszkola o dodatkowe określenie wynikające z potrzeb lub oczekiwań społeczności lokalnej lub szkolnej. Nowelizacja wejdzie w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

15 marca - Polska Akademia Nauk wydała negatywne stanowisko dotyczące rządowego projektu ustawy o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących (tzw. specustawa mieszkaniowa). - KPZK PAN z zaskoczeniem zapoznało się z projektem ustawy i jego uzasadnieniem - czytamy w stanowisku. W ocenie Komitetu „nikt nie zastanawia się nad konsekwencjami tego groźnego i nieprzemyślanego aktu ignorującego interesy narodowe w dłuższej perspektywie. Uzasadnienie jest napisane jednostronnie i ukrywa koszty społeczne i ekonomiczne tego aktu. Nie jest to de facto akt, który ma umożliwić przyspieszenie procesów budowy, ale akt, który ma przyspieszyć spekulację gruntami, zachęcić do większej korupcji w tym sektorze i w działalności samorządów terytorialnych. Ponadto głęboko ingeruje w kompetencje planistyczne samorządów terytorialnych naruszając konstytucyjne zasady subsydiarności, wprowadzając pośrednio coraz większy chaos przestrzenny, z którym deklaratywnie rząd ma walczyć. Likwiduje się tą ustawą resztki systemu planowania miejscowego. Wprowadza tylnymi drzwiami podstawy do dalszej anarchii przestrzennej a przede wszystkim do rozkwitu spekulacji gruntami i przejmowania olbrzymich korzyści z renty budowlanej pod przykrywką zgodności podejmowanych działań z prawem. W takiej postaci ustawa ta, w razie wprowadzenia, będzie źródłem wielu konfliktów społecznych i przyczyni się do eskalacji konfliktów politycznych w samorządach”.

21 marca - Unia Metropolii Polskich przekazała resortowi finansów postulaty dotyczące zmian w systemie podatków lokalnych oraz finansów publicznych. UMP postuluje następujące zmiany w systemie podatków i opłat lokalnych:

  • Likwidacja ustawowych zwolnień i ulg w podatkach i opłatach lokalnych i wprowadzenie możliwości stosowania takich ulg - zgodnie z prowadzoną polityką osiedleńczą - przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego (JST). Do czasu likwidacji ustawowych zwolnień i ulg należy wprowadzić obowiązek każdorazowej nowelizacji ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, zatrzymując proces uchwalania nowych zwolnień i ulg w innych ustawach prawa materialnego.

  • Zastąpienie podatku rolnego i leśnego podatkiem od nieruchomości o obniżonej stawce dla gruntów rolnych, z zastrzeżeniem, że obniżona stawka nie dotyczy gruntów będących w posiadaniu przedsiębiorcy lub podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą i niezajętego na działalność rolniczą.

Wprowadzenie takiej zmiany ma ujednolicić system deklaracji i poboru podatku od nieruchomości. Dodatkowo należy wprowadzić możliwość doręczania decyzji ustalających wysokość zobowiązania tylko jednemu z małżonków (chyba że w aktach podatkowych zostanie złożone wyraźne zastrzeżenie w zakresie obowiązku doręczania deklaracji każdemu z małżonków osobno), przy czym należy utrzymać ich solidarną odpowiedzialność.

  • Zdefiniowanie autonomicznej definicji pojęcia „budowla” w przepisach prawa podatkowego i powiązanie jej z Klasyfikacją Środków Trwałych.

  • Docelowo likwidacja obowiązku wydawania decyzji podatkowych na rzecz składania informacji podatkowych – tak jak w przypadku osób prawnych.

Unia Metropolii Polskich chce też zmian w art. 243 ustawy o finansach publicznych, które mają na celu zwiększenie efektywności wykorzystania środków z UE przez JST, dostosowanie limitów obsługi spłaty długu do rzeczywistej zdolności kredytowej jednostki oraz eliminację błędów deformujących wskaźnik limitujący spłaty długu.

13 marca - Prezes ZMP, Zygmunt Frankiewicz zwrócił się do Prezydenta RP, Andrzeja Dudy z prośbą o rozważenie możliwości poparcia - w ramach współpracy z organizacjami samorządowymi - zmian przepisów dotyczących budżetów obywatelskich, wprowadzonych niedawno w ustawie o samorządzie gminnym (partycypacyjnych). Budżety partycypacyjne zostały wprowadzone w ostatnich pięciu latach przez wiele polskich samorządów.

Część z nich wypracowała w tym czasie konkretne, dostosowane do warunków lokalnych procedury i narzędzia. Są miasta, w których budżet partycypacyjny, mimo że sam w sobie stanowi niewielką część wydatków, stał się podstawa do szerokiego dialogu obywatelskiego o całym budżecie miasta czy gminy. Wprowadzenie stosownej podstawy prawnej do ustawy o samorządzie gminnym, które nastąpiło w ustawie z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych, stanowi realizację postulatu formułowanego przez część środowisk samorządowych, choć niektóre samorządy stały na stanowisku, że obowiązujące dotychczas przepisy art. 5a ustawy stanowiły wystarczającą podstawę prawną do wdrażania budżetów obywatelskich. Praktycy budżetów obywatelskich wskazują jednak kilka fragmentów wprowadzonych w art. 5a nowych przepisów, które budzą wątpliwości i wymagają korekt. Zwłaszcza trudny do interpretacji jest ostatni, 7 ustęp, który dodatkowo stanowi niepotrzebne usztywnienie procedur. Te miasta, które wypracowały wspólnie z mieszkańcami określone narzędzia, będą teraz musiały je zmienić, dostosowując do sztywnych zapisów ustawowych. Nie jest to zgodne z zasadą pomocniczości.

Działania Związku Gmin Wiejskich RPO spowodowały, że z interpelacją poselską w sprawie projektu ustawy o Polskiej Agencji Geologicznej wystąpił Krzysztof Paszyk, poseł PSL – UED. W interpelacji, skierowanej do premiera Morawieckiego poseł dopytuje się dlaczego rząd zdecydował się opracować projekt ustawy tak wyraźnie ograniczający dochody jednostek samorządu terytorialnego z tytułu opłat eksploatacyjnych z działalności górniczej? A także jak rząd zamierza zrekompensować gminom dochody utracone w wyniku wprowadzenia ustawy o Polskiej Agencji Geologicznej. – Arbitralne uszczuplenie dochodów gmin godzi w konstytucyjną zasadę samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Projektodawca powinien przy zmianach uwzględnić charakterystykę zadań realizowanych przez gminy o górniczym charakterze, wymagającym przecież ponadstandardowych nakładów finansowych i organizacyjnych. Rządowy projekt wzbudza też szereg obaw dotyczących zagwarantowania przyzwoitej legislacji – czytamy w interpelacji.

2 marca - zarząd ZGW RP przyjął stanowisko w sprawie prezydenckiego projektu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego (druk sejmowy nr 2281). Zarząd ZGW RP popiera prezydencką inicjatywę, która zmierza do poszerzenia kompetencji Rady Dialogu Społecznego, a także do wzmocnienia organizacyjnego RDS. Jednocześnie zarząd ZGW RP postuluje zmianę art. 24 ust. 1 ustawy w sposób, który pozwoliłby włączyć stowarzyszenia samorządowe do listy podmiotów będących pełnoprawnymi członkami RDS. W ocenie samorządowców jest to konieczne przede wszystkim dlatego, że samorząd terytorialny, który jest największym pracodawcą w Polsce, nie jest w Radzie należycie reprezentowany. Według danych GUS urzędnicy samorządowi to grupa licząca 259 tys. zatrudnionych. Natomiast w jednostkach komunalnych pracuje łącznie ponad 1,5 mln osób.

2 marca - w Żywcu odbyło się Zgromadzenie Ogólne Związku Miast Polskich. Oprócz dorocznych czynności statutowych, takich jak: przyjęcie sprawozdania z działalności Związku w 2017, sprawozdania z wykonania budżetu i przedstawienia bilansu Związku za rok 2017, a także programu działań (rok będzie poświęcony przede wszystkim tematyce wyborczej) i budżetu na rok 2018, przedstawiciele miast należących do ZMP przegłosowali dwie zmiany w Statucie Związku. Pierwsza uwzględnia zmianę długość kadencji organów JST z czteroletniej na pięcioletniej, a druga dotyczy wpisania do Statutu zwyczajowo stosowanej od 1999 roku zasady parytetu w wyborach organów Związku (skład Zarządu odzwierciedla proporcje przynależności delegatów miast do ZO ZMP do ugrupowań politycznych i delegatów bezpartyjnych). Zgodnie z przyjętymi zmianami, szczegółowe zasady wyboru oraz podział na grupy delegatów mają być przyjmowane w ordynacji wyborczej przez aktualny skład delegatów, na pierwszym po wyborach samorządowych Zgromadzeniu Ogólnym.

W trakcie drugiego dnia obrad Zgromadzenia Ogólnego ZMP rozmawiano na temat wyzwań, jakie stoją przed miastami w związku ze zmianami w przepisach wyborczych oraz nowymi przepisami o ochronie danych osobowych. W opinii Andrzeja Maciejewskiego, przewodniczącego sejmowej Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej istnieją poważne wątpliwości, czy wybory samorządowe w 2018 roku będą skuteczne. Dlatego najbardziej realnym terminem na ich przeprowadzenie powinna być wiosna 2019 roku.

7 lutego - podczas posiedzenia sejmowej Komisji ds. Petycji rozpatrywano projekt nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami, przedstawiony przez ZMP, a przygotowany przez miasto Radom. Chodzi o zmianę nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami, która wprowadziła 23 sierpnia 2017 r. niekorzystną zmianę dla JST dotyczącą zbywania nieruchomości publicznych na rzecz osób użytkujących je na podstawie wieloletnich umów dzierżawy. Zastosowanie bezprzetargowego zbycia nieruchomości zostało ograniczone do nieruchomości oddanych w dzierżawę albo użytkowanie, jeżeli o nabycie nieruchomości ubiega się osoba, która dzierżawi albo użytkuje nieruchomość nieprzerwanie przez okres co najmniej 10 lat.

W petycji ZMP postuluje się zmianę, w myśl której wojewoda w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność JST może zwolnić z obowiązku zbycia w drodze przetargu nieruchomości przeznaczone pod budownictwo mieszkaniowe lub na realizację urządzeń infrastruktury technicznej albo innych celów publicznych, jeśli są realizowane przez podmioty, dla których są to cele statutowe, oraz, gdy ubiega się o nabycie nieruchomości osoba, która dzierżawi lub użytkuje nieruchomość na podstawie umowy zawartej co najmniej na 10 lat.

9 lutego - w Warszawie obradował zarząd Związku Miast Polskich. Burmistrzowie i prezydenci miast przyjęli m.in. stanowisko w sprawie finansowania zajęć pozalekcyjnych. Przedstawiciele miast zwrócili się w nim do Ministerstwa Edukacji Narodowej o rozważenie możliwości zwiększenia rezerwy subwencji oświatowej i dofinansowanie samorządów na organizację zajęć pozalekcyjnych lub uwzględnienia w subwencji oświatowej środków na organizację zajęć pozalekcyjnych na zasadzie, jaka obowiązuje przy części subwencji oświatowej dotyczącej organizowania warunków kształcenia dla uczniów niepełnosprawnych.

Zarząd ZMP negatywnie odniósł się do projektu rozporządzanie Rady Ministrów w sprawie sporządzania audytów krajobrazowych. W rozporządzeniu tym dużą wagę przykłada się do krajobrazów przyrodniczych, mniej do delimitacji krajobrazów miejskich. Wyniki audytu będą miały bezpośredni wpływ na treść aktów planistycznych, w związku z tym, wątpliwości budzą wskazania, jakie mogą z niego wynikać. Dotyczą one np. przeznaczenia terenów, sposobu zagospodarowania, i mogą zawierać nakazy, zakazy i ograniczenia w odniesieniu do np. linii i wysokości zabudowy, proporcji i kształtu bryły, kolorystyki. Zdaniem Zarządu ZMP, te bardzo szczegółowe regulacje dotyczące działalności inwestycyjnej w mieście, wykraczają poza wymagania, jakie stawia obowiązująca ustawa wobec planów miejscowych. Będą również narzucać kierunki polityki przestrzennej realizowanej w mieście. Krajobraz miejski, z uwagi na dynamikę zmian, specyfikę, uwarunkowania historyczne i funkcjonalne, nie może być potraktowany w taki szczegółowy sposób, tym bardziej, że audyt krajobrazowy opracowuje się nie częściej niż raz na 20 lat i dotyczy całego województwa (trudno będzie wprowadzać zmiany).

Burmistrzowie i prezydenci miast poparli także zgłoszony przez miasto Kraków pomysł dotyczący modelu działań inwestycyjno-modernizacyjnych dla przedsięwzięć drogowych. Proponowane zmiany mają na celu istotne usprawnienia realizacji inwestycji drogowych w przypadku ich wykonywania za pośrednictwem spółek celowych JST oraz przy wykorzystaniu partnerstwa publiczno-prywatnego. W obecnym stanie prawnym, realizacja robót drogowych jest dopuszczalna na podstawie pozwolenia na budowę lub zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. Realizacja przedsięwzięć drogowych z wykorzystaniem proponowanych przez miasto Kraków rozwiązań legislacyjnych zwiększy możliwość efektywnego wykonania całego zakresu przypisanych jednostkom zadań. Umożliwi pozabudżetową realizację zadań przez spółkę celową, odpowiedzialną za przygotowanie, sfinansowanie i realizację zamierzenia inwestycyjnego. JST uzyskają tym samym alternatywne do tradycyjnej formuły narzędzie organizacyjno-prawne dla dużych przedsięwzięć infrastruktury drogowej.

26 stycznia 2018 r. - w Wałbrzychu obradował zarząd Związku Miast Polskich. W trakcie posiedzenia członkowie zarządu ZMP negatywnie zaopiniowali projekt ustawy o jawności życia publicznego. Proponowane w tej chwili zmiany są groźne.

Takim bardzo drastycznym przykładem jest wprowadzenie sankcji dla kierownika jednostki za błędy podwładnych dotyczące np. niefunkcjonowania systemu antykorupcyjnego czy prowadzenia i aktualizacji rejestru umów, których przełożony - szczególnie w dużym mieście - nie będzie w stanie wyłapać. Sankcje są tak zbudowane, że jeżeli zostanie postawiony zarzut jednemu z setek urzędników samorządowych w mieście, to szef jednostki może za to odpowiadać karnie (do 3 lat więzienia) oraz może na niego być nałożona grzywna. Czyli nie jest wymagane uzyskanie prawomocnego wyroku – wystarczy postawić zarzut i za tym idą sankcje wobec osoby, która być może niczemu nie zawiniła. Zdolność karania jest przypisana urzędnikowi CBA, bez prawa do odwołania się, chociaż w cywilizowanym kraju powinna istnieć zawsze możliwość obrony. Nowe zapisy projektu naruszają konstytucyjną zasadę domniemania niewinności. Przedsiębiorca czy kierownik jednostki sektora finansów publicznych będzie narażony na istotne konsekwencje niezależnie od faktycznego rozstrzygnięcia sprawy wobec pracownika przez sąd. To - zdaniem przedstawicieli ZMP - niewłaściwe zapisy, których nie można zaakceptować. Zarząd ZMP wskazywał ponadto, że projekt w obecnym kształcie pogłębia nierówność w traktowaniu spółek państwowych i samorządowych (zwolnienie z obowiązku udostępniania informacji zawartych w rejestrach umów w BIP lub na stronach internetowych nie dotyczy spółek zobowiązanych JST, ale tylko przedsiębiorstw państwowych, banku państwowego oraz spółek zobowiązanych Skarbu Państwa). Ogranicza możliwość wykonywania dodatkowych, odpłatnych zajęć przez osoby pełniące funkcje publiczne, co utrudni obsadzanie stanowisk wymagających specjalistycznych kwalifikacji, w szczególności z branży budowlanej i informatycznej, a także geodetów, finansistów, lekarzy weterynarii, orzeczników. Pomija też znaczne koszty wdrożenia przepisów związanych m.in. z rozszerzonym obowiązkiem składania oświadczeń majątkowych (np. dla Gliwic liczba osób składających oświadczenia majątkowe wzrośnie z ok. 420 do ponad 1100).

Zarząd ZMP negatywnie zaopiniował także projekt rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków. Zgodnie z przyjętą ustawą Prawo wodne taryfy ustala się na okres 3 lat. Zdaniem samorządowców, rozporządzenie powinno przewidywać pozostawienie stawek taryfowych na ustalonym poziomie, jednak z możliwością korygowania ich wysokości w sytuacji, gdy następuje wzrost kosztów, który nie wynika ani z woli gminy, ani przedsiębiorstwa dostarczającego wodę czy odprowadzającego ścieki. Zastrzeżenia dotyczą także braku możliwości uwzględniania w kalkulacji taryfy amortyzacji.

Wydawca: SKIBNIEWSKI MEDIA, Warszawa