Z ORGANIZACJI SAMORZĄDOWYCH 

10 i 11 kwietnia - w Warszawie odbyło się XXIII Zgromadzenie Ogólne Związku Powiatów Polskich. W trakcie obrad samorządowcy przyjęli aż osiem stanowisk w sprawie:

  • dostępności komunikacyjnej Polski lokalnej;
  • finansowania powiatów;
  • finansowaniu systemu oświaty;
  • nowoczesnej administracji;
  • nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
  • problemów w funkcjonowaniu systemu ochrony zdrowia;
  • w sprawie roli powiatów w ustroju terytorialnym państwa w 20-lecie ich odrodzenia;
  • zwiększenia finansowania działalności warsztatów terapii zajęciowej.

W stanowisku dotyczącym finansowania powiatów czytamy, że ZPP oczekuje pilnego opracowana i wdrożenia nowego systemu dochodów jednostek samorządu terytorialnego. System ten powinien w szczególności:

  • zwiększyć katalog źródeł dochodów jednostek samorządu terytorialnego, w tym wprowadzić partycypację jednostek samorządu terytorialnego w dochodach z podatku VAT i akcyzy;
  • zwiększyć rolę dochodów własnych, w tym zamienić udział w poszczególnych podatkach dochodowych na lokalny podatek dochodowy (tzw. PIT komunalny);
  • przyznać powiatom realne władztwo podatkowe;
  • określić przejrzyste zasady wyliczania dotacji celowych na realizację zadań zleconych;
  • ujednolicić zasady starania się o środki z programów dedykowanych na wsparcie realizacji zadań własnych.

Z kolei w stanowisku dotyczącym dostępności komunikacyjnej Polski lokalnej ZPP docenia przeznaczenie przez Radę Ministrów dodatkowych 500 mln zł na drogi lokalne w ramach nowego Rządowego Programu na Rzecz Rozwoju oraz Konkurencyjności Regionów poprzez Wsparcie Lokalnej Infrastruktury Drogowej. Jednakże zauważa, że:

  • kwota ta jest porównywalna ze środkami zabieranymi w ostatnich latach z Programu rozwoju gminnej i powiatowej infrastruktury drogowej;
  • względnie niewielkie środki (pozwalające na sfinansowanie około 100 inwestycji) powiaty muszą konkurować z gminami;
  • nowy Program został przyjęty w szybkim trybie z bardzo krótkim terminem zgłaszania wniosków, co dało możliwość zgłaszania wyłącznie inwestycji uprzednio przygotowanych;
  • nowy Program ma charakter jednorazowy i jako taki nie pozwala na długoterminowe planowanie rozwoju przy wsparciu zewnętrznych środków.

Natomiast w stanowisku dotyczącym finansowania oświaty ZPP zwraca uwagę na pogarszającą się sytuację finansową oświaty. Wpływ na to ma nie tylko spadająca liczba uczniów (za czym idzie spadek subwencji oświatowej, która jest przekazywana właśnie na ucznia) ale także przerzucanie na samorządu kosztów realizacji tego zadania. Przykładem może być chociażby wprowadzona przez rząd – od 1 kwietnia 2018 r. – podwyżka nauczycielskich wynagrodzeń. „Tegoroczna podwyżka jest kolejną, przy której odpowiedzialność finansowa jest przerzucana na barki samorządów. Co do zasady wzrost kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2018 będzie niewystarczający na pokrycie konsekwencji podwyżki wynagrodzeń nawet w skali całego systemu, a w powiatach – ze względu na sposób podziału środków w sposób szczególnie dotkliwy” czytamy w stanowisku.

Z treścią wszystkich przyjętych przez ZO ZPP stanowisk można zapoznać się tutaj: www.zpp.pl

4 kwietnia - minister edukacji narodowej podpisał rozporządzenie w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli. Zmianie ulegają zasady podziału oddziału klasy I, II i III szkoły podstawowej w przypadku zwiększenia liczby uczniów danego oddziału w trakcie roku szkolnego, ponad liczbę uczniów określoną w przepisach nowelizowanego rozporządzenia (25 uczniów). Doprecyzowano zakres informacji, jakie powinny znaleźć się w arkuszach organizacji publicznych szkół i przedszkoli, w tym, między innymi, wprowadzono zasadę umieszczania w arkuszach organizacji imion i nazwisk nauczycieli. Dookreślono terminy opiniowania i zatwierdzania arkuszy organizacji publicznych szkół i przedszkoli. Rozporządzenie wprowadza także nową regulację stwarzającą możliwość rozszerzenia nazwy publicznej szkoły i publicznego przedszkola o dodatkowe określenie wynikające z potrzeb lub oczekiwań społeczności lokalnej lub szkolnej. Nowelizacja wejdzie w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

15 marca - Polska Akademia Nauk wydała negatywne stanowisko dotyczące rządowego projektu ustawy o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących (tzw. specustawa mieszkaniowa). - KPZK PAN z zaskoczeniem zapoznało się z projektem ustawy i jego uzasadnieniem - czytamy w stanowisku. W ocenie Komitetu „nikt nie zastanawia się nad konsekwencjami tego groźnego i nieprzemyślanego aktu ignorującego interesy narodowe w dłuższej perspektywie. Uzasadnienie jest napisane jednostronnie i ukrywa koszty społeczne i ekonomiczne tego aktu. Nie jest to de facto akt, który ma umożliwić przyspieszenie procesów budowy, ale akt, który ma przyspieszyć spekulację gruntami, zachęcić do większej korupcji w tym sektorze i w działalności samorządów terytorialnych. Ponadto głęboko ingeruje w kompetencje planistyczne samorządów terytorialnych naruszając konstytucyjne zasady subsydiarności, wprowadzając pośrednio coraz większy chaos przestrzenny, z którym deklaratywnie rząd ma walczyć. Likwiduje się tą ustawą resztki systemu planowania miejscowego. Wprowadza tylnymi drzwiami podstawy do dalszej anarchii przestrzennej a przede wszystkim do rozkwitu spekulacji gruntami i przejmowania olbrzymich korzyści z renty budowlanej pod przykrywką zgodności podejmowanych działań z prawem. W takiej postaci ustawa ta, w razie wprowadzenia, będzie źródłem wielu konfliktów społecznych i przyczyni się do eskalacji konfliktów politycznych w samorządach”.

21 marca - Unia Metropolii Polskich przekazała resortowi finansów postulaty dotyczące zmian w systemie podatków lokalnych oraz finansów publicznych. UMP postuluje następujące zmiany w systemie podatków i opłat lokalnych:

  • Likwidacja ustawowych zwolnień i ulg w podatkach i opłatach lokalnych i wprowadzenie możliwości stosowania takich ulg - zgodnie z prowadzoną polityką osiedleńczą - przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego (JST). Do czasu likwidacji ustawowych zwolnień i ulg należy wprowadzić obowiązek każdorazowej nowelizacji ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, zatrzymując proces uchwalania nowych zwolnień i ulg w innych ustawach prawa materialnego.

  • Zastąpienie podatku rolnego i leśnego podatkiem od nieruchomości o obniżonej stawce dla gruntów rolnych, z zastrzeżeniem, że obniżona stawka nie dotyczy gruntów będących w posiadaniu przedsiębiorcy lub podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą i niezajętego na działalność rolniczą.

Wprowadzenie takiej zmiany ma ujednolicić system deklaracji i poboru podatku od nieruchomości. Dodatkowo należy wprowadzić możliwość doręczania decyzji ustalających wysokość zobowiązania tylko jednemu z małżonków (chyba że w aktach podatkowych zostanie złożone wyraźne zastrzeżenie w zakresie obowiązku doręczania deklaracji każdemu z małżonków osobno), przy czym należy utrzymać ich solidarną odpowiedzialność.

  • Zdefiniowanie autonomicznej definicji pojęcia „budowla” w przepisach prawa podatkowego i powiązanie jej z Klasyfikacją Środków Trwałych.

  • Docelowo likwidacja obowiązku wydawania decyzji podatkowych na rzecz składania informacji podatkowych – tak jak w przypadku osób prawnych.

Unia Metropolii Polskich chce też zmian w art. 243 ustawy o finansach publicznych, które mają na celu zwiększenie efektywności wykorzystania środków z UE przez JST, dostosowanie limitów obsługi spłaty długu do rzeczywistej zdolności kredytowej jednostki oraz eliminację błędów deformujących wskaźnik limitujący spłaty długu.

13 marca - Prezes ZMP, Zygmunt Frankiewicz zwrócił się do Prezydenta RP, Andrzeja Dudy z prośbą o rozważenie możliwości poparcia - w ramach współpracy z organizacjami samorządowymi - zmian przepisów dotyczących budżetów obywatelskich, wprowadzonych niedawno w ustawie o samorządzie gminnym (partycypacyjnych). Budżety partycypacyjne zostały wprowadzone w ostatnich pięciu latach przez wiele polskich samorządów.

Część z nich wypracowała w tym czasie konkretne, dostosowane do warunków lokalnych procedury i narzędzia. Są miasta, w których budżet partycypacyjny, mimo że sam w sobie stanowi niewielką część wydatków, stał się podstawa do szerokiego dialogu obywatelskiego o całym budżecie miasta czy gminy. Wprowadzenie stosownej podstawy prawnej do ustawy o samorządzie gminnym, które nastąpiło w ustawie z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych, stanowi realizację postulatu formułowanego przez część środowisk samorządowych, choć niektóre samorządy stały na stanowisku, że obowiązujące dotychczas przepisy art. 5a ustawy stanowiły wystarczającą podstawę prawną do wdrażania budżetów obywatelskich. Praktycy budżetów obywatelskich wskazują jednak kilka fragmentów wprowadzonych w art. 5a nowych przepisów, które budzą wątpliwości i wymagają korekt. Zwłaszcza trudny do interpretacji jest ostatni, 7 ustęp, który dodatkowo stanowi niepotrzebne usztywnienie procedur. Te miasta, które wypracowały wspólnie z mieszkańcami określone narzędzia, będą teraz musiały je zmienić, dostosowując do sztywnych zapisów ustawowych. Nie jest to zgodne z zasadą pomocniczości.

Działania Związku Gmin Wiejskich RPO spowodowały, że z interpelacją poselską w sprawie projektu ustawy o Polskiej Agencji Geologicznej wystąpił Krzysztof Paszyk, poseł PSL – UED. W interpelacji, skierowanej do premiera Morawieckiego poseł dopytuje się dlaczego rząd zdecydował się opracować projekt ustawy tak wyraźnie ograniczający dochody jednostek samorządu terytorialnego z tytułu opłat eksploatacyjnych z działalności górniczej? A także jak rząd zamierza zrekompensować gminom dochody utracone w wyniku wprowadzenia ustawy o Polskiej Agencji Geologicznej. – Arbitralne uszczuplenie dochodów gmin godzi w konstytucyjną zasadę samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Projektodawca powinien przy zmianach uwzględnić charakterystykę zadań realizowanych przez gminy o górniczym charakterze, wymagającym przecież ponadstandardowych nakładów finansowych i organizacyjnych. Rządowy projekt wzbudza też szereg obaw dotyczących zagwarantowania przyzwoitej legislacji – czytamy w interpelacji.

2 marca - zarząd ZGW RP przyjął stanowisko w sprawie prezydenckiego projektu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego (druk sejmowy nr 2281). Zarząd ZGW RP popiera prezydencką inicjatywę, która zmierza do poszerzenia kompetencji Rady Dialogu Społecznego, a także do wzmocnienia organizacyjnego RDS. Jednocześnie zarząd ZGW RP postuluje zmianę art. 24 ust. 1 ustawy w sposób, który pozwoliłby włączyć stowarzyszenia samorządowe do listy podmiotów będących pełnoprawnymi członkami RDS. W ocenie samorządowców jest to konieczne przede wszystkim dlatego, że samorząd terytorialny, który jest największym pracodawcą w Polsce, nie jest w Radzie należycie reprezentowany. Według danych GUS urzędnicy samorządowi to grupa licząca 259 tys. zatrudnionych. Natomiast w jednostkach komunalnych pracuje łącznie ponad 1,5 mln osób.

2 marca - w Żywcu odbyło się Zgromadzenie Ogólne Związku Miast Polskich. Oprócz dorocznych czynności statutowych, takich jak: przyjęcie sprawozdania z działalności Związku w 2017, sprawozdania z wykonania budżetu i przedstawienia bilansu Związku za rok 2017, a także programu działań (rok będzie poświęcony przede wszystkim tematyce wyborczej) i budżetu na rok 2018, przedstawiciele miast należących do ZMP przegłosowali dwie zmiany w Statucie Związku. Pierwsza uwzględnia zmianę długość kadencji organów JST z czteroletniej na pięcioletniej, a druga dotyczy wpisania do Statutu zwyczajowo stosowanej od 1999 roku zasady parytetu w wyborach organów Związku (skład Zarządu odzwierciedla proporcje przynależności delegatów miast do ZO ZMP do ugrupowań politycznych i delegatów bezpartyjnych). Zgodnie z przyjętymi zmianami, szczegółowe zasady wyboru oraz podział na grupy delegatów mają być przyjmowane w ordynacji wyborczej przez aktualny skład delegatów, na pierwszym po wyborach samorządowych Zgromadzeniu Ogólnym.

W trakcie drugiego dnia obrad Zgromadzenia Ogólnego ZMP rozmawiano na temat wyzwań, jakie stoją przed miastami w związku ze zmianami w przepisach wyborczych oraz nowymi przepisami o ochronie danych osobowych. W opinii Andrzeja Maciejewskiego, przewodniczącego sejmowej Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej istnieją poważne wątpliwości, czy wybory samorządowe w 2018 roku będą skuteczne. Dlatego najbardziej realnym terminem na ich przeprowadzenie powinna być wiosna 2019 roku.

7 lutego - podczas posiedzenia sejmowej Komisji ds. Petycji rozpatrywano projekt nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami, przedstawiony przez ZMP, a przygotowany przez miasto Radom. Chodzi o zmianę nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami, która wprowadziła 23 sierpnia 2017 r. niekorzystną zmianę dla JST dotyczącą zbywania nieruchomości publicznych na rzecz osób użytkujących je na podstawie wieloletnich umów dzierżawy. Zastosowanie bezprzetargowego zbycia nieruchomości zostało ograniczone do nieruchomości oddanych w dzierżawę albo użytkowanie, jeżeli o nabycie nieruchomości ubiega się osoba, która dzierżawi albo użytkuje nieruchomość nieprzerwanie przez okres co najmniej 10 lat.

W petycji ZMP postuluje się zmianę, w myśl której wojewoda w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność JST może zwolnić z obowiązku zbycia w drodze przetargu nieruchomości przeznaczone pod budownictwo mieszkaniowe lub na realizację urządzeń infrastruktury technicznej albo innych celów publicznych, jeśli są realizowane przez podmioty, dla których są to cele statutowe, oraz, gdy ubiega się o nabycie nieruchomości osoba, która dzierżawi lub użytkuje nieruchomość na podstawie umowy zawartej co najmniej na 10 lat.

9 lutego - w Warszawie obradował zarząd Związku Miast Polskich. Burmistrzowie i prezydenci miast przyjęli m.in. stanowisko w sprawie finansowania zajęć pozalekcyjnych. Przedstawiciele miast zwrócili się w nim do Ministerstwa Edukacji Narodowej o rozważenie możliwości zwiększenia rezerwy subwencji oświatowej i dofinansowanie samorządów na organizację zajęć pozalekcyjnych lub uwzględnienia w subwencji oświatowej środków na organizację zajęć pozalekcyjnych na zasadzie, jaka obowiązuje przy części subwencji oświatowej dotyczącej organizowania warunków kształcenia dla uczniów niepełnosprawnych.

Zarząd ZMP negatywnie odniósł się do projektu rozporządzanie Rady Ministrów w sprawie sporządzania audytów krajobrazowych. W rozporządzeniu tym dużą wagę przykłada się do krajobrazów przyrodniczych, mniej do delimitacji krajobrazów miejskich. Wyniki audytu będą miały bezpośredni wpływ na treść aktów planistycznych, w związku z tym, wątpliwości budzą wskazania, jakie mogą z niego wynikać. Dotyczą one np. przeznaczenia terenów, sposobu zagospodarowania, i mogą zawierać nakazy, zakazy i ograniczenia w odniesieniu do np. linii i wysokości zabudowy, proporcji i kształtu bryły, kolorystyki. Zdaniem Zarządu ZMP, te bardzo szczegółowe regulacje dotyczące działalności inwestycyjnej w mieście, wykraczają poza wymagania, jakie stawia obowiązująca ustawa wobec planów miejscowych. Będą również narzucać kierunki polityki przestrzennej realizowanej w mieście. Krajobraz miejski, z uwagi na dynamikę zmian, specyfikę, uwarunkowania historyczne i funkcjonalne, nie może być potraktowany w taki szczegółowy sposób, tym bardziej, że audyt krajobrazowy opracowuje się nie częściej niż raz na 20 lat i dotyczy całego województwa (trudno będzie wprowadzać zmiany).

Burmistrzowie i prezydenci miast poparli także zgłoszony przez miasto Kraków pomysł dotyczący modelu działań inwestycyjno-modernizacyjnych dla przedsięwzięć drogowych. Proponowane zmiany mają na celu istotne usprawnienia realizacji inwestycji drogowych w przypadku ich wykonywania za pośrednictwem spółek celowych JST oraz przy wykorzystaniu partnerstwa publiczno-prywatnego. W obecnym stanie prawnym, realizacja robót drogowych jest dopuszczalna na podstawie pozwolenia na budowę lub zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. Realizacja przedsięwzięć drogowych z wykorzystaniem proponowanych przez miasto Kraków rozwiązań legislacyjnych zwiększy możliwość efektywnego wykonania całego zakresu przypisanych jednostkom zadań. Umożliwi pozabudżetową realizację zadań przez spółkę celową, odpowiedzialną za przygotowanie, sfinansowanie i realizację zamierzenia inwestycyjnego. JST uzyskają tym samym alternatywne do tradycyjnej formuły narzędzie organizacyjno-prawne dla dużych przedsięwzięć infrastruktury drogowej.

26 stycznia 2018 r. - w Wałbrzychu obradował zarząd Związku Miast Polskich. W trakcie posiedzenia członkowie zarządu ZMP negatywnie zaopiniowali projekt ustawy o jawności życia publicznego. Proponowane w tej chwili zmiany są groźne.

Takim bardzo drastycznym przykładem jest wprowadzenie sankcji dla kierownika jednostki za błędy podwładnych dotyczące np. niefunkcjonowania systemu antykorupcyjnego czy prowadzenia i aktualizacji rejestru umów, których przełożony - szczególnie w dużym mieście - nie będzie w stanie wyłapać. Sankcje są tak zbudowane, że jeżeli zostanie postawiony zarzut jednemu z setek urzędników samorządowych w mieście, to szef jednostki może za to odpowiadać karnie (do 3 lat więzienia) oraz może na niego być nałożona grzywna. Czyli nie jest wymagane uzyskanie prawomocnego wyroku – wystarczy postawić zarzut i za tym idą sankcje wobec osoby, która być może niczemu nie zawiniła. Zdolność karania jest przypisana urzędnikowi CBA, bez prawa do odwołania się, chociaż w cywilizowanym kraju powinna istnieć zawsze możliwość obrony. Nowe zapisy projektu naruszają konstytucyjną zasadę domniemania niewinności. Przedsiębiorca czy kierownik jednostki sektora finansów publicznych będzie narażony na istotne konsekwencje niezależnie od faktycznego rozstrzygnięcia sprawy wobec pracownika przez sąd. To - zdaniem przedstawicieli ZMP - niewłaściwe zapisy, których nie można zaakceptować. Zarząd ZMP wskazywał ponadto, że projekt w obecnym kształcie pogłębia nierówność w traktowaniu spółek państwowych i samorządowych (zwolnienie z obowiązku udostępniania informacji zawartych w rejestrach umów w BIP lub na stronach internetowych nie dotyczy spółek zobowiązanych JST, ale tylko przedsiębiorstw państwowych, banku państwowego oraz spółek zobowiązanych Skarbu Państwa). Ogranicza możliwość wykonywania dodatkowych, odpłatnych zajęć przez osoby pełniące funkcje publiczne, co utrudni obsadzanie stanowisk wymagających specjalistycznych kwalifikacji, w szczególności z branży budowlanej i informatycznej, a także geodetów, finansistów, lekarzy weterynarii, orzeczników. Pomija też znaczne koszty wdrożenia przepisów związanych m.in. z rozszerzonym obowiązkiem składania oświadczeń majątkowych (np. dla Gliwic liczba osób składających oświadczenia majątkowe wzrośnie z ok. 420 do ponad 1100).

Zarząd ZMP negatywnie zaopiniował także projekt rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków. Zgodnie z przyjętą ustawą Prawo wodne taryfy ustala się na okres 3 lat. Zdaniem samorządowców, rozporządzenie powinno przewidywać pozostawienie stawek taryfowych na ustalonym poziomie, jednak z możliwością korygowania ich wysokości w sytuacji, gdy następuje wzrost kosztów, który nie wynika ani z woli gminy, ani przedsiębiorstwa dostarczającego wodę czy odprowadzającego ścieki. Zastrzeżenia dotyczą także braku możliwości uwzględniania w kalkulacji taryfy amortyzacji.

Wydawca: SKIBNIEWSKI MEDIA, Warszawa