Odprawa emerytalna dla wójta

przed rozpoczęciem nowej kadencji?

PRAWO PRACY

PYTANIE:

Wójt gminy został wybrany na wójta na kolejną kadencję i zamierza pisemnie zrzec się mandatu z dniem 20 listopada 2018 r., na mocy art. 492 § 1, pkt 3 Kodeksu wyborczego. Natomiast 22 listopada na pierwszym posiedzeniu nowo wybranej rady gminy złoży ślubowanie, przyjmując tym samym obowiązki wójta na nową kadencję. Działanie to ma na celu uzyskanie prawa do odprawy emerytalnej w 2018 roku. Zgodnie z informacją z ZUS prawo takie przysługuje wtedy, gdy przynajmniej na jeden dzień zostanie przerwany stosunek pracy w urzędzie. W tej chwili wójt już otrzymuje świadczenie emerytalne w połowie jego wysokości. Pytanie nasze dotyczy, czy w opisanym przypadku wypłata odprawy emerytalnej wójtowi jest prawnie możliwa?Ponadto, jak takie działanie wójta wpłynie na jego zastępcę, który w myśl art. 28e ustawy o samorządzie gminnym, z chwilą wygaśnięcia mandatu wójta przed upływem kadencji zostaje odwołany? Zastępca nie nabył praw emerytalnych.

ODPOWIEDŹ:

Odprawa emerytalno-rentowa jest świadczeniem powszechnym, przysługującym wszystkim pracownikom bez względu na sposób nawiązania stosunku pracy (umowa o pracę, powołanie, wybór, mianowanie). Oznacza to, że pracodawca nie może uchylić się od jej wypłaty, jeżeli pracownik spełnia odpowiednie warunki. W przeciwnym razie może zostać na niego nałożona kara grzywny (art. 282 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy). 

Świadczenie to przysługuje w związku z nabyciem prawa do emerytury lub renty. Odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia przysługuje pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę (art. 921 § 1 Kodeksu pracy). Tak więc wypłata odprawy emerytalnej lub rentowej powinna nastąpić, jeżeli zostaną spełnione łącznie warunki:

  •  pracownik spełnił wymagania uprawniające go do przejścia na emeryturę lub rentę,
  • stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.

Odprawę emerytalno-rentową można uzyskać tylko raz. Pracownik nie może ponownie nabyć do niej prawa w związku z kolejnym zatrudnieniem i jego rozwiązaniem z powodu przejścia na emeryturę.

Odprawa z tytułu przejścia na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy powinna być wypłacona w dniu ustania stosunku pracy. Do wystąpienia prawa do odprawy konieczny jest związek między rozwiązaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę lub rentę.

Zarówno odprawa emerytalna, jak i rentowa wolna jest od składek na ZUS, nawet jeśli pracodawca wypłacił ją w wyższej wysokości, niż wynika to z przepisów. Zakład pracy musi natomiast odprowadzić na rzecz fiskusa podatek dochodowy od osób fizycznych, gdyż przepisy podatkowe nie przewidziały zwolnienia dla tychże wypłat.

Pracownikowi, spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości 1-miesięcznego wynagrodzenia, chyba że pracodawca podniósł jej wysokość na mocy wewnętrznych przepisów płacowych lub postanowień umownych (pracownik, który otrzymał odprawę, nie może już ponownie nabyć do niej prawa - art. 921 Kodeksu pracy). Potwierdza to wyrok Sądu Najwyższego z 6 lipca 2011 r. – „Przepisy płacowe mogą korzystniej ustalać zasady nabycia prawa do odprawy emerytalno-rentowej niż art. 921 Kodeksu pracy, bowiem przepis kodeksowy w tej kwestii nie jest bezwzględnie obowiązujący”.

Podstawą prawną przyznania odprawy emerytalnej w przypadku pracowników samorządowych jest art. 36 ust. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych. Wysokość odprawy określa art. 38 ust. 3, zgodnie z którym stanowi ona:

  •  dwumiesięczne wynagrodzenie - po 10 latach pracy,
  • trzymiesięczne wynagrodzenie - po 15 latach pracy,
  • sześciomiesięczne wynagrodzenie - po 20 latach pracy.

Tak więc przepisy samorządowe kształtują odprawę emerytalną na wyższym poziomie niż przepisy kodeksowe.

Nabycie prawa do odprawy uzależnione jest zatem nie tylko od nabycia uprawnień emerytalnych lub rentowych, ale również od zrezygnowania ze świadczenia pracy.

W znaczeniu prawnym można przejść na emeryturę tylko raz w życiu, zatem nawet jeśli dana osoba podejmie zatrudnienie korzystając z uprawnień emerytalnych, to nie nabędzie nowego prawa do odprawy emerytalno-rentowej, gdyż takie prawo nabywa się tylko raz w życiu z dniem zakończenia stosunku pracy.

Nie ma znaczenia fakt ponownego zatrudnienia osoby, ani jak długi okres upłynie między rozwiązaniem stosunku pracy i nawiązaniem nowego między tymi samymi stronami (może to być nawet jeden dzień).

Reasumując - pracownik spełniający w dniu rozwiązania umowy o pracę (bez względu na jej rodzaj) kryteria emerytalne nabywa w tym dniu prawo do odprawy. Prawo pracownika do odprawy pieniężnej powstaje w dniu ustania stosunku pracy. W tym dniu pracodawca zobowiązany jest do wypłacenia odprawy. Nie ma znaczenia, że po rozwiązaniu danej umowy strony zamierzają nawiązać kolejny stosunek pracy. Tym samym należy wypłacić odprawę w ostatnim dniu trwania stosunku pracy, który ustał, o ile pracownik nie miał wcześniej wypłaconej odprawy emerytalno-rentowej.

W gminie pracownikami samorządowymi zatrudnianymi na podstawie powołania są zastępcy wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz skarbnik gminy.

Powołanie i odwołanie zastępcy należy do kompetencji wójta, który realizuje to w drodze zarządzenia, w którym określa również liczbę zastępców (art. 26a ustawy o samorządzie gminnym). Pełnienie funkcji przez zastępców jest powiązane z wykonywaniem funkcji wójta, gdyż wygaśnięcie mandatu wójta przed upływem kadencji jest równoznaczne z odwołaniem jego zastępcy lub zastępców (art. 28e ustawy o samorządzie gminnym).

Odwołanie ze stanowiska rodzi dwa skutki:

  •  utrata zajmowanego stanowiska,
  • rozwiązanie istniejącego stosunku pracy.

Każdy z tych skutków prawnych, będących następstwem odwołania pracownika samorządowego ze stanowiska, może powstać w różnym odstępstwie czasu.

Utrata zajmowanego stanowiska przez pracownika samorządowego jest skutkiem prawnym aktu odwołania, który występuje natychmiast. Kodeks pracy ustanawia taką regułę, przewidując również możliwość utraty zajmowanego stanowiska, w terminie oznaczonym w akcie odwołania (art. 70 § 1 Kodeksu pracy). Jeżeli zatem akt odwołania nie zawiera terminu utraty przez pracownika stanowiska, należy przyjąć, że nastąpiło niezwłoczne odwołanie z zajmowanego stanowiska i rozwiązanie istniejącego stosunku pracy.

Odwołanie z zajmowanego stanowiska dotyczy zarówno pracowników samorządowych powołanych na czas nieokreślony (skarbnicy), a także tych, którym stanowisko zostało powierzone na czas oznaczony (zastępca wójta, burmistrza, prezydenta miasta). Oznaczanie czasu zatrudnienia w akcie powołania, nie powoduje jednak żadnych ograniczeń w zakresie możliwości wcześniejszego odwołania.

Pracownik zatrudniony na podstawie powołania może być w każdym czasie - niezwłocznie lub w określonym terminie - odwołany ze stanowiska przez organ, który go powołał. Dotyczy to również pracownika, który na podstawie przepisów szczególnych został powołany na stanowisko na czas określony (art. 70 § 1 Kodeksu pracy).

Odwołanie leży w kompetencji organu, który dokonuje powołania na stanowisko. Tak więc:

  • zastępcę wójta (burmistrza, prezydenta) – odwołuje wójt (burmistrz, prezydent jednoosobowo);
  • skarbnika – odwołuje rada (gminy, powiatu, sejmik województwa).

 Anna Strmiska-Mietlińska
Zbigniew Mietliński

 

Podstawa prawna:
– Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 917).
– Ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych ((j. t.: Dz.U. z 2016 r. poz. 902 z późniejszymi zmianami).
– Wyrok Sądu Najwyższego z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II PK 51/11).
– Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późniejszymi zmianami).

 

 

Wydawca: SKIBNIEWSKI MEDIA, Warszawa